Ημερολόγια lockdown: Ροζίτα Σπινάσα - Μια μέρα τη φορά

Από τη μια μέρα στην άλλη, από τη μια στιγμή στην άλλη. Η ταχύτητα, με την οποία άλλαξαν οι ζωές μας, είναι ασύλληπτη. Εκθετική, σαν την εξάπλωση του ιού. Και δεν άλλαξε μόνο το εξωτερικό πλαίσιο, μα και το εσωτερικό. Ο τρόπος σκέψης. Τα συναισθήματα. Η προσαρμογή εντυπωσιακή, σχεδόν ακαριαία. Μετά την πρώτη στενοχώρια, όλα όσα ακυρώθηκαν μέσα σε μια νύχτα απλά βγήκαν από το πλαίσιο. Εξαφανίστηκαν. Σα να μην ήταν να γίνουν ποτέ από την αρχή, αυτό άλλωστε δεν συνέβη στ’ αλήθεια; Όλα τα σχέδια, όλα τα προγράμματα αποδείχθηκαν σενάρια ενός υποθετικού μέλλοντος που απλά δεν ήταν γραφτό να γίνει πραγματικότητα.

Και μετά το σπίτι, οι περιορισμοί, η απαγόρευση. Καθένας μας το βιώνει διαφορετικά, με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Δεν είναι μόνο τα εξωτερικά δεδομένα –σπίτι, εργασία, χρήματα– που διαφέρουν. Είναι οι εσωτερικές, προσωπικές καταστάσεις που κουβαλά ο καθένας μέσα του, που πυροδοτούνται κι αναβιώνουν· το ψυχικό μας σύμπαν, που καλείται να λειτουργήσει στη νέα συνθήκη «τέσσερις τοίχοι plus κρατικά ελεγχόμενοι προαυλισμοί».

Η δική μου διάθεση κινήθηκε ανάμεσα σε δυο δίπολα, μπαλατζάροντας στα ενδιάμεσα στάδια. Από τη μια η άγρια χαρά μιας ελευθερίας πρωτόγνωρης:

ο υποχρεωτικός εγκλεισμός έθεσε σε καταστολή το μεγαλύτερο μέρος των επιθυμιών και των υποχρεώσεων – και μαζί τους τις απογοητεύσεις και τις ματαιώσεις που αυτές συνεπάγονται. Δεν είναι όπως οι διακοπές, που και πάλι καταλήγεις να οργανώνεις, να κουράζεσαι, ενίοτε να απογοητεύεσαι. Αυτό είναι κάτι ριζοσπαστικό: απλά βγήκαν όλα από την πρίζα. Σταμάτησε το τρέξιμο, το άγχος, η βοή. Όλα έγιναν ήρεμα, ήσυχα, ευφορικά. Το μόνο που έχω να κάνω είναι απλά να κάτσω στο σπίτι, και πόσο ανακουφιστικό κι απελευθερωτικό μπορεί να γίνει αυτό. Αν δεν μου έλειπαν οι βόλτες με τους φίλους μου, θα μου άρεσε να ζω έτσι – να μην σκέφτομαι τα χρήματα και να κάνω όλα αυτά που μου αρέσουν. Τώρα η προηγούμενη καθημερινή τρεχάλα μού φαίνεται υπερβολική, αφύσικη. Και η σχέση με τον γιό μου ενδυναμώθηκε. Χωρίς την κούραση και τη βιασύνη, οι κουβέντες, τα παιχνίδια, οι πλάκες απέκτησαν άλλο βάθος, άλλη ποιότητα.

Στον αντίποδα, η φρίκη του αποκλεισμού. Υπήρξαν στιγμές, ώρες, μέρες, που ένιωσα την κλεισούρα, τον πνιγμό. Να μην μπορώ να βρεθώ με έναν φίλο. Και μαζί τους η άγνοια, η αβεβαιότητα. Έγινα ξανά ένα παιδί παρατημένο μέσα σε ένα δωμάτιο, φοβισμένο και μόνο. Παλιοί, πολύ παλιοί, καταχωνιασμένοι στα σκοτάδια φόβοι βγήκαν και με καταπλάκωσαν. Πλέον η διάθεσή μου βρίσκεται κάπου στο ενδιάμεσο. Ευχαριστιέμαι την έκτακτη συνθήκη, απολαμβάνω την ησυχία, την αυτάρκεια. Βλέπω πιο καθαρά όσα δεν μου αρέσουν στην κανονική μου ζωή, μα δεν ξεχνώ ούτε στιγμή ότι όλο αυτό δεν είναι για καλό. Γιατί, ακόμα κι γίνει η αφορμή ώστε κάποια πράγματα να αλλάξουν προς το καλύτερο, σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται για θεόσταλτο δωράκι, ούτε για συλλογικό resolution, μα για μια αδιανόητη αντιξοότητα, μια ανωμαλία: μια οδυνηρή, καταστροφική συνθήκη που αποδεχτήκαμε ως τη μοναδική λύση για να γλιτώσουμε εμείς και οι συνάνθρωποί μας από τον θάνατο. Τόσο απλό και τόσο συγκλονιστικό.

Κατά τα λοιπά γράφω, διαβάζω, βλέπω ταινίες. Από το σπίτι βγαίνω σχεδόν μόνο για περπάτημα, αποφεύγω τις συναλλαγές και τα πέρα δώθε. Με μπερδεύει που πρέπει συνεχώς να προσέχω τις κινήσεις μου, πελαγώνω κι αγχώνομαι. Στενοχωριέμαι και για το παιδί, οκτώ χρονών αγόρι κλεισμένο μέσα χωρίς να βλέπει τους φίλους του. Όμως ο ίδιος το έχει πάρει καλά, δεν διαμαρτύρεται, είναι κεφάτος, γελάμε, διασκεδάζουμε. Πάμε και βόλτα με το πατίνι του, του αρέσει που μπορεί και κάνει στους άδειους δρόμους κι έτσι γυρνάμε στο σπίτι χαρούμενοι.

Άλλωστε, δεν θα κρατήσει για πάντα. Αυτό σκέφτομαι και εστιάζω στην κάθε μέρα που περνά. Μια μέρα τη φορά, που λένε και στα προγράμματα απεξάρτησης. Αν δεις το δάσος θα πέσει να σε πλακώσει, αν κοιτάξεις το δέντρο μπορείς να το διαχειριστείς, ακόμα και να το απολαύσεις. Και περιμένω, εδώ στη ρωγμή του χρόνου. Που δεν είναι χαμένος, δεν πρέπει να γίνει χαμένος. Είναι κι αυτός ζωή. Η τωρινή, τρομακτική μα και συναρπαστική συνάμα ζωή μας. Που δεν θα κρατήσει για πάντα – άλλωστε, αυτή είναι και η μοναδική της βεβαιότητα.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Σπόροι για φύτεμα», εκδόσεις Κέδρος [Από το διήγημα «Το τόπι»]

Όταν σταμάτησα να τρέμω σαν γατί, κίνησα να μπω στο σπίτι. Κράτησα το πρόσωπό μου πετρωμένο σαν μάσκα, μην και πάρει κανείς τους τίποτα χαμπάρι. Τα βρήκα όλα ίδια κι απαράλλαχτα. Τη σκοτεινή, μίζερη κουζίνα, τα πεινασμένα μούτρα του πατέρα, την παγωμάρα των αδερφών μου. Δεν καταδέχτηκαν να μου ρίξουν ούτε μια ματιά. Και πήρε η κάψα μου να φουντώνει, σαν να της έδινε η καταφρόνια των δικών μου το ελεύθερο: αφού μόνο η Πετρούλα νοιαζόταν για μένα, τότε καλώς όρισε και το μυρμήγκιασμα που όργωνε το κορμί μου απ’ άκρη σ’ άκρη. Βούτηξα στη θύμησή της κι έμεινα εκεί βυθισμένη την ώρα που ανακάτευα τα τσουκάλια, που έβαζα το φαγητό στα πιάτα, που μάζευα τα αποφάγια. Τα χέρια μου δούλευαν σαν ξεκομμένη από το σώμα μηχανή. Αυτό το είχαν στοιχειώσει της Πετρούλας τα χέρια.

Τίτλοι βιβλίων της Ροζίτας Σπινάσα

Σπόροι για φύτεμα, Κέδρος

Στόμαστομαστό, Κέδρος

(cover photo credit: Ανδρέας Σιμόπουλος)