Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: «Δεν δέχθηκα ποτέ από κανέναν να μου πει τι θα κάνω»

Στις 16 Φεβρουαρίου 2026, ο ελληνισμός και η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν μια εμβληματική μορφή. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία σχεδόν 100 ετών, αφήνοντας πίσω της μια κληρονομιά που ξεπερνά τα σύνορα της γνώσης και της εθνικότητας.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της στην ιστορία. Με το διαπεραστικό της βλέμμα, την οξύνοια του πνεύματος και την αστείρευτη αγάπη της για τον ελληνισμό, έγινε ένα φωτεινό παράδειγμα για γενιές γυναικών και διανοουμένων.

Από την Αθήνα στην κορυφή της Σορβόννης

Γεννημένη στην Αθήνα το 1926, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έζησε μια ζωή που μοιάζει βγαλμένη από μυθιστόρημα. Μεγαλώνοντας σε μια εποχή γεμάτη προκλήσεις (Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος), ανέπτυξε από νωρίς  ατσάλινη θέληση και δίψα για γνώση. Σπούδασε Κλασική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και, το 1953, πήρε την τολμηρή απόφαση να μετακομίσει στο Παρίσι.

Εκεί, στην «Πόλη του Φωτός», η ακαδημαϊκή της πορεία ήταν εκθαμβωτική. Μια πορεία που την οδήγησε στο να σπάσει απίστευτα «όρια» και να γράψει ιστορία:

1964: Η πρώτη γυναίκα διευθύντρια σπουδών (Directrice d’études) στην École pratique des hautes études.

1967: Η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης.

1976: Η πρώτη γυναίκα κοσμήτορας (Présidente) της Σορβόννης (Paris IV).

1989-1991: Διετέλεσε Πρύτανης των Πανεπιστημίων των Παρισίων (Πρύτανης της Ακαδημίας των Παρισίων).

Η Κληρονομιά της: Βυζάντιο, Γυναίκα, Γνώση

Το επιστημονικό της έργο επικεντρώθηκε στη Βυζαντινολογία, φέρνοντας μια νέα οπτική στην κατανόηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όχι μόνο ως ιστορικής οντότητας, αλλά ως γέφυρας πολιτισμών. Τα βιβλία της, όπως το "Byzance et la mer" και "La femme byzantine", αποτελούν θεμέλιο για κάθε μελετητή.

Πέρα από την ακαδημαϊκή της δράση, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μια φωνή για την ενδυνάμωση των γυναικών. Μέσα από τη δική της πορεία, απέδειξε ότι το φύλο δεν αποτελεί εμπόδιο στην κατάκτηση της γνώσης και της ηγεσίας.

Διακρίσεις και Αναγνώριση

Η αναγνώριση του έργου της ήταν παγκόσμια. Έλαβε αμέτρητους τίτλους και βραβεία, μεταξύ των οποίων:

Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής (Grand Officier de la Légion d’Honneur) από τη Γαλλία.

Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Μεγάλος Σταυρός του Τάγματος του Φοίνικος από την Ελλάδα.

Επίτιμη διδάκτωρ σε περισσότερα από 20 Πανεπιστήμια παγκοσμίως.

Η «πρωτεϊνη» του μυαλού

Πέρα από τους τίτλους και τα βραβεία, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ήταν ένας άνθρωπος με αστείρευτο χιούμορ και μια μοναδική ικανότητα να κάνει τα δύσκολα κατανοητά. Οι ομιλίες της ήταν γεμάτες ενέργεια, οι συνεντεύξεις της ένα μάθημα ζωής. Μας έμαθε την αξία του «Γιατί;». Την αξία της αμφισβήτησης. Την αξία της διαρκούς μάθησης.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια κληρονομιά πνεύματος που θα συνεχίζει να έχει τεράστιο αντίκτυπο και επιρροή. Η φωνή της, το έργο της, η έμπνευσή της θα εξακολουθούν να φωτίζουν τον δρόμο για τις γενιές που έρχονται. Γιατί όπως μας δίδαξε η ίδια, η γνώση είναι το μόνο που δεν μπορεί να μας κλέψει κανείς.

Το «αντίο» των πολιτικών

«Βαθιά θλίψη και συγκίνηση απλώνεται στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ευρώπη, στην οικογένεια και στους οικείους της, στους αναρίθμητους φοιτητές της, σε όλους όσοι γνώρισαν, σεβάστηκαν και αγάπησαν την ίδια και το έργο της. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ φώτισε με το έργο της τη διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της. Αγέρωχη και υπερήφανη διάβηκε με βήμα σταθερό μέσα από τις ανατροπές και τις υπερβάσεις ενός ολόκληρου αιώνα. Μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική. Με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία». Κωνσταντίνος Τασούλας, Πρόεδρος της Δημοκρατίας.

«Η πατρίδα και η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα αποχαιρετούν με συγκίνηση την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Την κοσμοπολίτισσα της σκέψης και του πολιτισμού με την ελληνική καρδιά. Ενώ προσωπικά χάνω μία ξεχωριστή φίλη και πολύτιμη σύμβουλο. Εκείνη που με δίδαξε τη σημασία του έργου και του αποτελέσματος. Ώστε το “αν” να γίνεται “να”, όπως μου έλεγε η ίδια», η δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

«Με οδύνη και άφατη συγκίνηση πληροφορήθηκα την απώλεια της Ελένης Αρβελέρ, μιας μεγάλης Ελληνίδας, στο έργο της οποίας οφείλουμε τη σύνδεση του Βυζαντίου με την Αρχαία και Νεότερη Ελληνική Ιστορία. Μιας διανοούμενης με καίρια επίδραση στην επιστήμη και στα δημόσια πράγματα. Μιας από τις μεγαλύτερες και ολοκληρωμένες φυσιογνωμίες της σύγχρονης Ελλάδας. Ο μακρύς και άκρως δημιουργικός βίος της καθιστά την απώλειά της ακόμα μεγαλύτερη» ανέφερε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, στο συλλυπητήριο μήνυμά της.

«Με σεβασμό αποχαιρετούμε την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, μια σπουδαία Ελληνίδα διανοούμενη και διεθνούς κύρους βυζαντινολόγο, που αφιέρωσε τη ζωή της στην επιστήμη, την παιδεία και τον πολιτισμό, την Ελλάδα.
Η πορεία της υπήρξε λαμπρή και πρωτοποριακή. Άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στον ακαδημαϊκό χώρο και ανέδειξε τον ελληνικό πολιτισμό σε παγκόσμιο επίπεδο. Με το έργο, τη σκέψη και το ήθος της ενέπνευσε γενιές φοιτητών και ερευνητών, προβάλλοντας τη σημασία της ιστορικής γνώσης και της πνευματικής καλλιέργειας.
Η απώλειά της αφήνει ένα μεγάλο κενό, όμως η πνευματική της κληρονομιά θα συνεχίσει να φωτίζει το δρόμο της γνώσης και της δημιουργίας.
Καλό ταξίδι Ελένη» Ντόρα Μπακογιάννη.

Μπορεί να σε ενδιαφέρει

Διάβασε ακόμα

James Dean: «Αν φοβάσαι να πεθάνεις, δεν υπάρχει χώρος στη ζωή σου για ανακαλύψεις».