Οι απόψεις της «μητέρας» του φεμινισμού παραμένουν σήμερα επαναστατικές

Πόσο έχουμε προοδεύσει στο θέμα των δικαιωμάτων της γυναίκας, αλλά και των στερεοτύπων που την (μας) ταλαιπωρούν ακόμα και το 2018, περί ομορφιάς, αδυναμίας, συναισθηματισμού, φλυαρίας, υπερευαισθησίας και ούτω καθεξής; 

Ενώ αγωνιζόμαστε να αναθεωρήσουμε τα κυρίαρχα πρότυπα ομορφιάς, προσπαθώντας έστω να κάνουμε χώρο για σωματότυπους σε περισσότερα μεγέθη, ενώ παλεύουμε μέσα από κινήματα όπως το #metoo να δώσουμε φωνή σε γυναίκες που έχουν πέσει θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης, ενώ στο μουσουλμανικό αλλά όχι μόνο κόσμο οι γυναίκες συνεχίζουν να καταπιέζονται ανοιχτά και συχνά βίαια, τα ζητούμενα του φεμινισμού παραμένουν όχι απλώς επίκαιρα αλλά επιτακτικά. 

Ένα συγκλονιστικό ντοκουμέντο του φεμινισμού, που δεν έχει μόνο ιστορική αξία αλλά ξαφνιάζει με τη φρεσκάδα και την ανατρεπτικότητά του αν και γράφτηκε το 1792, είναι το βιβλίο «Η αναγνώριση των δικαιωμάτων της γυναίκας», της Mary Wollstronecraft, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ.

Η Μέρι Γουόστονκραφτ (1759-1797) θεωρείται από πολλούς η πρώτη φεμινίστρια. Η «Αναγνώριση των δικαιωμάτων της γυναίκας» υπήρξε το πιο γνωστό έργο της, στο οποίο υποστηρίζει με θέρμη και επιχειρήματα ότι οι γυναίκες δεν είναι κατώτερες από τους άντρες και ότι η λανθασμένη εντύπωση για το αντίθετο δημιουργείται μόνο και μόνο επειδή δεν λαμβάνουν τη σωστή εκπαίδευση. Απόλαυσε παρακάτω ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα του βιβλίου:

«Γνώρισα κάποτε μια γυναίκα της υψηλής κοινωνίας που ήταν ιδιαιτέρως περήφανη για τη λεπτότητα και την ευαισθησία της. Θεωρούσε το καλό γούστο και τη λειψή όρεξη το απαύγασμα της ανθρώπινης τελειότητας και φερόταν αναλόγως. Είδα με τα μάτια μου αυτό το αδύναμο, αλλοτριωμένο πλάσμα να παραμελεί κάθε καθήκον της ζωής, να πλαγιάζει αμέριμνο σ’ έναν καναπέ και να καμαρώνει για την έλλειψη πείνα της σαν απόδειξη της λεπτότητας που ήταν υποτίθεται επέκταση –ίσως και αιτία– της φοβερής της ευαισθησίας. […] Είδα αυτή τη γυναίκα να προσβάλλει μια ευγενική ηλικιωμένη κυρία, που μια σειρά από απροσδόκητες κακοτυχίες την είχαν κάνει να εξαρτάται από την επιδεικτική γενναιοδωρία της πρώτης, αν και παλαιότερα είχε κερδίσει επάξια την ευγνωμοσύνη της. Είναι δυνατόν ένας άνθρωπος να μετατρέπεται σ’ ένα τόσο αδύναμο και εκφυλισμένο πλάσμα, που σβήνει τα πάντα στο όνομα της άνεσης σαν τους Συβαρίτες και δεν το αγγίζει καμία απολύτως αίσθηση του μέτρου;

»Οι γυναίκες υφίστανται αυτή την οικτρή κατάσταση παντού. Με σκοπό δήθεν τη διατήρηση της αθωότητάς τους, όπως εύσχημα αποκαλείται η άγνοια, η αλήθεια τους αποκρύπτεται και ωθούνται στην υιοθέτηση ενός επίπλαστου χαρακτήρα πριν οι ικανότητές τους προλάβουν να αναπτυχθούν. Μαθημένες από μικρά παιδιά πως η ομορφιά είναι το σκήπτρο της γυναίκας, διαμορφώνουν το μυαλό μέσω του σώματός τους και περιφέρονται μέσα σ’ αυτό το επιχρυσωμένο κλουβί με μόνη έγνοια να διακοσμήσουν τη φυλακή τους. Οι άνδρες βρίσκουν ποικίλες δραστηριότητες και στόχους για να προσηλώσουν την προσοχή τους και να δώσουν προσωπικότητα στο μυαλό τους που διευρύνεται. Οι γυναίκες όμως, υπό περιορισμό και με τη σκέψη τους αφοσιωμένη αδιαλείπτως στο λιγότερο σημαντικό κομμάτι του εαυτού τους, σπάνια εκτείνουν το βλέμμα τους πέρα από τα μικροενδιαφέροντα της στιγμής».