«Το κείμενο είναι πάντα μια προδοσία» Βασίλης Βασιλικός

Αν και πλήρης ημερών και έργου, η είδηση του θανάτου του αγαπημένου, πολύ σημαντικού και διεθνώς αναγνωρισμένου Βασίλη Βασιλικού στεναχώρησε όσους τον γνώριζαν προσωπικά και όσους απλώς τον είχαν διαβάσει. 

Ο Βασίλης Βασιλικός (Καβάλα, 18 Νοεμβρίου 1933 - Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2023) ήταν βραβευμένος Έλληνας συγγραφέας, από τους πιο γνωστούς παγκοσμίως. Βάσει δεδομένων της UNESCO πρόκειται για έναν από τους δέκα πιο μεταφρασμένους Έλληνες συγγραφείς.

Γεννήθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1933 στη συνοικία των Ποταμουδίων Καβάλας. Οι γονείς του κατάγονταν από τη Θάσο. Πατέρας του ήταν ο δικηγόρος Νικόλαος Βασιλικός, που πολιτεύθηκε και εξελέγη βουλευτής Καβάλας το 1936 και μητέρα του η Καίτη Βασιλικού. Ο Βασίλης Βασιλικός είχε μία αδελφή, την Έλζα Βασιλικού, πρώην πρωταθλήτρια του πινγκ πονγκ.

Αποφοίτησε από το Λύκειο Καρυωτάκη στην Καβάλα, τη Σχολή Βαλαγιάννη (Θεσσαλονίκη) και το Αμερικανικό Κολλέγιο Ανατόλια. Στη συνέχεια σπούδασε Νομικά στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και σκηνοθεσία τηλεόρασης στη δραματική σχολή του Πανεπιστημίου Γέιλ (Drama School - SRT) στο Νιού Χέιβεν του Κονέκτικατ (ΗΠΑ).

Ήταν παντρεμένος με την υψίφωνο Βάσω Παπαντωνίου και είχε μία κόρη την Ευρυδίκη. Απεβίωσε στις 30 Νοεμβρίου 2023, σε ηλικία 90 ετών.

Bοηθός σκηνοθέτη σε ξένες παραγωγές, σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, σεναριογράφος, επιμελητής (Dr) σεναρίων, εισηγητής σεναρίων στην Arte (1990-1993), ερασιτέχνης ηθοποιός, δημοσιογράφος, συγγραφέας, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής στην ΕΡΤ-1 (1981-1984), Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Αθηναίων (1994-1996), Πρέσβης εκ προσωπικοτήτων της Ελλάδας στην Ουνέσκο (1996-2004), Πρόεδρος της Εταιρίας Συγγραφέων (2001-2005). Τιμητικές διακρίσεις: Βραβείο των "12" (1961, για την τριλογία "Το φύλλο. Το πηγάδι. Τ' αγγέλιασμα"), Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (1980, για το "Τελευταίο Αντίο") το οποίο δεν αποδέχθηκε, Διεθνές βραβείο Meditteraneo (1970). Επίτιμος Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών στην έδρα της Φιλολογίας, Ταξιάρχης Γραμμάτων και Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας (1984), Μέλος του Διεθνούς Κοινοβουλίου των Συγγραφέων με έδρα το Στρασβούργο, Μέλος του Δ.Σ. των Γάλλων συγγραφέων (Maison des Ecrivains. Γαλλία, 1990-1993). Ήταν ο πιο πολυμεταφρασμένος Έλληνας συγγραφέας μετά τους Καζαντζάκη, Ρίτσο, Καβάφη. Βιβλία του έχουν εκδοθεί και στην γραφή Μπράιγ. 

Δείτε τη βιβλιογραφία του εδώ

Ακολουθεί ένα μικρός φόρος τιμής με τα ίδια του τα λόγια:

«Το κείμενο είναι πάντα μια προδοσία»

«Η μόνη φυγή από την κόλαση της γραφής είναι εντέλει ο ύπνος. Μα κι αυτός δεν είναι πάντα εύκολος».

«Μόνο μια τέχνη, ένα επάγγελμα δεν μπορεί να ξεφύγει του καημού του: το συγγραφικό. Διότι σε αυτό αναπαράγεται η ζωή, κι έτσι λησμονιά εύκολα δεν υπάρχει».

«Εν θερμώ” υποφέρεις απ’ τη ζέστα. “Εν ψυχρώ” από το κρύο. Ανάμεσα στα δυο υπάρχει η άνοιξη και το φθινόπωρο που τα προτιμώ»

«Δεν υπάρχουν παθογένειες στην ελληνική λογοτεχνία. Υπάρχει όμως και ενός τύπου “παραλογοτεχνία”, που είναι η “λογοτεχνία” του παρά.»

«Ελπίδα πάντα υπάρχει. Αλλά η τερηδόνα έχει προχωρήσει στον πολφό. Μάλλον εξαγωγή δοντιού χρειάζεται. Κι ύστερα μεταφύτευμα».

«Τώρα που κατέρρευσαν οι ιδεολογίες και το όραμα έγινε παρόραμα, η κατάσταση είναι απελπιστική».

«Όπως δεν υπάρχει έλξη χωρίς απώθηση, έτσι δεν μπορούμε να καταλάβουμε την επιστροφή χωρίς να μιλήσουμε πρώτα για την αναχώρηση».

«Πάνω στα βράχια λένε ότι βγαίνουν τα πιο ανθεκτικά λουλούδια»

«Το πρόγραμμά μου ήταν πάντα να γράψω για την αδικία, για την εκμετάλλευση του ανθρώπου από τον άνθρωπο, για τις σχέσεις των ανθρώπων, για τα μίση και τους έρωτες».

«Η ποίηση είναι το βιντεοκλίπ της γλώσσας»

«Η ποίηση είναι λαπάς, με την έννοια την κυριολεκτική. O λαπάς κατευνάζει το στομαχικό πόνο. Δεν βρίσκω τι το κακό έχει ο λαπάς. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί είναι υβριστικό να σε πει ο άλλος λαπά. Όλοι έχουμε φάει λαπά σε στιγμές πόνου».

«Για να γράψεις, πρέπει να έχεις πόνο μέσα σου. “H ζωή είναι πόνος”, όπως λέει κι ο Στέλιος Kαζαντζίδης. Έτσι μεγαλώσαμε… Mεγαλώσαμε σε μια κοινωνία που πίστευε ότι “η ζωή είναι πόνος”. Aυτό μας δίδαξε ο Παπαδιαμάντης».

«Περνώντας σε μια εποχή που όλα σερβίρονται συμπυκνωμένα, η ποίηση ως συμπύκνωση του λόγου ξανάρχεται σε πρώτο πλάνο».
«O θάνατος υπάρχει, το κακό είναι ότι ζούμε οι περισσότεροι σαν να πιστεύουμε ότι το πιο σημαντικό αυτού που λέμε “ζωή” είναι ο θάνατος».

«Δεν υπάρχει παρθενογένεση. O ένας ποιητής είναι γέννημα κάποιου άλλου, για να μην πω ποιήματα συγκεκριμένα είναι γεννήματα, συνέχειες άλλων ποιημάτων άλλων ποιητών».