Botox: Από τη βιομηχανία ομορφιάς στη βιομηχανία συναισθημάτων

Στο βιβλίο της που προκαλεί σκέψεις με τίτλο «Trophy Lives: On the Celebrity as an Art Object» ,η Philippa Snow παρατηρεί ότι «υπάρχει κάτι το αυτο-απαρνητικό στην επιθυμία να γίνει κανείς ένα πολύ διάσημο πρόσωπο, που απαιτεί ένα επίπεδο αφοσίωσης αγίου στην προσωπική μεταμόρφωση, που μερικές φορές εκτείνεται σε ακρωτηριασμό και αυτοθυσία». Ο «ακρωτηριασμός» στον οποίο αναφέρεται ρητά η Snow είναι η πλαστική χειρουργική, και ενώ δεν έχουμε τα στατιστικά στοιχεία για να δείξουμε τον αριθμό των διασημοτήτων που έχουν καταφύγει στην αισθητική χειρουργική, γνωρίζουμε ότι αρκετές από αυτές κάνουν τη δουλειά τους, από τις διασημότητες που έχουν πλέον διαφορετικά πρόσωπα και γραμμές μαλλιών κάθε λίγους μήνες, στο γεγονός ότι όλο και περισσότεροι από αυτούς έχουν θέματα σχετικά με την αισθητική τους δουλειά τα τελευταία χρόνια.

Όταν η ακινησία του προσώπου αρχίζει να σκοτώνει το συναίσθημα

Υπάρχει μια σκηνή που έχει αρχίσει να επαναλαμβάνεται όλο και πιο συχνά στα κινηματογραφικά πλατό: μια γυναίκα σε κοντινό πλάνο, που προσπαθεί να δείξει συγκίνηση αλλά το πρόσωπό της δεν κινείται. Το φρύδι δεν τρέμει, η γωνία του στόματος δεν αλλάζει, το βλέμμα μένει σταθερό, το μέτωπο δεν έχει ούτε μία ρυτίδα ανησυχίας. Ο σκηνοθέτης φωνάζει «cut» και ζητά πιο πολύ συναίσθημα, αλλά δεν υπάρχει κάτι άλλο να δώσει. Γιατί; Γιατί το botox έχει ήδη αναλάβει τον ρόλο.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως το botox - αυτό το «θαύμα» που υποσχόταν να παγώσει τον χρόνο - αρχίζει να παγώνει και την αφήγηση. Το πρόβλημα δεν είναι η ματαιοδοξία ή η περιποίηση. Είναι ότι σε μια τέχνη βασισμένη στο βλέμμα, στην έκφραση και στις μικρές λεπτομέρειες του προσώπου, η υπερβολή του τσιτωμένου δέρματος έχει αρχίσει να εξαφανίζει κάτι πολύ πιο βαθύ, όπως τη δυνατότητα να νιώθουμε μαζί με τον χαρακτήρα.

Το Hollywood που δεν κουνιέται

Αν δεις σήμερα πολλές σταρ του Χόλιγουντ πάνω από τα 40, θα διαπιστώσεις ότι μοιάζουν με εκδοχές του ίδιου προσώπου. Οι εκφράσεις τους έχουν γίνει ελάχιστες, τα μάγουλα τους είναι παγωμένα και τα φρύδια τραβηγμένα. Κι ενώ η κάμερα έχει εξελιχθεί, η συναισθηματική γκάμα μικραίνει.

Η Μeryl Streep, η Frances McDormand ή η Olivia Colman έχουν αποδείξει πως η φυσική γήρανση μπορεί να είναι κινηματογραφικά συγκλονιστική. Το πρόσωπό τους «ζει» με κάθε λέξη, κάθε αναπνοή, κάθε ρυτίδα και αντιδρά ανάλογα. Όμως τα στούντιο και οι κοινωνικές πιέσεις προωθούν ακόμα το ιδανικό του «αιώνια λείου και αγέραστου δέρματος». Κι έτσι, αντί να γιορτάζουμε το πέρασμα του χρόνου, το σβήνουμε. Όχι από ματαιοδοξία, αλλά από φόβο: ότι δεν θα υπάρξει ρόλος, αν δεν μοιάζουμε «φρέσκες».

Από τη βιομηχανία ομορφιάς στη βιομηχανία συναισθημάτων

Το botox γεννήθηκε ως ιατρική ανακάλυψη και εξελίχθηκε σε μαζικό φαινόμενο. Όμως το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το προϊόν, αλλά η νοοτροπία που κουβαλάει: ότι η αξία μιας γυναίκας τελειώνει μόλις αρχίσει να φαίνεται στο πρόσωπό της ο χρόνος. Στον κινηματογράφο, αυτό μεταφράζεται σε μια ολόκληρη γενιά ηθοποιών που δεν μπορούν να δείξουν πόνο, έκπληξη, θυμό, στεναχώρια, και όχι γιατί ο εγκέφαλος του θεατή δεν μπορεί να τα διαβάσει. Αλλά γιατί οι μικρές μυϊκές κινήσεις του προσώπου, αυτές που μεταφέρουν αυθεντικότητα, παγώνουν. Κι έτσι, η ιστορία χάνει την ένταση της, το βλέμμα χάνει τη μαγεία του, ο θεατής χάνει την ταύτιση. Φυσικά, υπάρχει πάντα και η περίπτωσή που ο θεατής «καταλαβαίνει» γιατί έχει κάνει παρόμοιες θεραπείες ή δεν έχει μπει σε αυτή τη διαδικασία και το πάγωμα του χρόνου τον εξοργίζει. Με άλλα λόγια, δεν καταστρέφει το botox τον κινηματογράφο επειδή αλλοιώνει τα πρόσωπα, αλλά επειδή ακυρώνει τη συγκίνηση, τη χαρά και οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα.

Η φυσική εμφάνιση ως επαναστατική πράξη

Σε μια εποχή που τα φίλτρα του TikTok «διορθώνουν» κάθε πόρο και κάθε σκιερή γραμμή, το να αφήσεις το πρόσωπό σου να δείχνει αληθινό είναι πράξη επανάστασης. Δεν είναι παραμέληση του εαύτου σου, είναι επαναδιεκδίκηση του δικαιώματος να αλλάζεις. Μην ξεχνάς ότι κάθε ρυτίδα είναι απόδειξη ότι έχεις γελάσει, έχεις θυμώσει, έχεις ζήσει, είναι η δίκη σου βιογραφία, «ζωγραφισμένη» στο προσωπό σου και όχι ελάττωμα. Και το να τη σβήσεις δεν σε κάνει πιο όμορφη, σε κάνει λίγο πιο γενική, πιο αδιάφορη και λίγο πιο ίδια με όλες τις άλλες.

Η δύναμη των γυναικών στον κινηματογράφο και στη ζωή ήταν πάντα η αλήθεια τους. Από τη Jeanne Moreau μέχρι τη Tilda Swinton, η ομορφιά τους δεν προέρχεται από την τελειότητα, αλλά από την προσωπικότητα τους που διαγράφεται στο δέρμα τους.

Οι γυναίκες δεν το χρειάζονται και το κοινό το ξέρει

Η Emma Thompson έχει μιλήσει ανοιχτά ενάντια στη λατρεία της ακινησίας. Η Kate Winslet έχει αρνηθεί να σβήσει ρυτίδες στο post- production. Και το κοινό,  ειδικά το γυναικείοδείχνει να ανταποκρίνεται σε αυτές τις αποφάσεις για την διατήρηση της φυσίκης εμφάνισης.  Θέλουμε να βλέπουμε πρόσωπα που ζουν, όχι πρόσωπα που διατηρούνται. Γιατί όταν μια γυναίκα δεν προσπαθεί να «παγώσει» το χρόνο, τότε η ομορφιά της αποκτά βάθος. Το βλέμμα της μιλάει, η φωνή της δονείται, το συναίσθημά της σε αγγίζει. Και εκεί, κάπου ανάμεσα στις γραμμές του προσώπου της, βρίσκεται αυτό που ο κινηματογράφος πάντα αναζητούσε και θέλει να προβάλει την αλήθεια.

Από τη σιωπή του botox στη φωνή του προσώπου

Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν το botox «καταστρέφει» τον κινηματογράφο, αλλά αν καταστρέφει τη γυναικεία ελευθερία να εκφραστεί. Γιατί όταν φοβάσαι να γεράσεις, αρχίζεις να φοβάσαι και να ζεις. Το πρόσωπο μιας γυναίκας δεν χρειάζεται να είναι λείο για να είναι όμορφο, αρκεί να είναι δικό της.
Και κάθε ρυτίδα, κάθε γραμμή έκφρασης, κάθε ανεπαίσθητη κίνηση είναι μια υπενθύμιση ότι η ζωή πέρασε, αλλά πέρασε από μέσα σου, όχι από πάνω σου. Ο κινηματογράφος χρειάζεται αυτή την αλήθεια και εμείς χρειαζόμαστε να τη δούμε ξανά.