«Νιώθω τον πόνο σου τόσο έντονα που πνίγομαι»: Όταν η ενσυναίσθησή μου χτύπησε κόκκινο

Πάντα πίστευα ότι το να είμαι «καλή ακροάτρια» ήταν το μεγαλύτερο χάρισμά μου. Μέχρι που συνειδητοποίησα ότι κάθε φορά που μια φίλη μου έκλαιγε, εγώ γυρνούσα σπίτι με πονοκέφαλο, ταχυκαρδία και ένα βάρος στο στήθος που δεν ήταν δικό μου. Έτσι ανακάλυψα ότι υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη συμπόνια και σε αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία.

Ήταν Τρίτη απόγευμα και καθόμουν στον καναπέ απέναντι από την κολλητή μου. Εκείνη περνούσε μια δύσκολη φάση στον γάμο της και μου περιέγραφε τον τελευταίο τους καβγά. Την άκουγα προσεκτικά, της κρατούσα το χέρι, της έδινα χαρτομάντιλα. Όλα έδειχναν ότι ήμουν η τέλεια φίλη. Αλλά μέσα μου, συνέβαινε κάτι τρομακτικό.

Η καρδιά μου χτυπούσε σαν τρελή. Το στομάχι μου είχε γίνει κόμπος. Ένιωθα τον θυμό της και την απελπισία της να μπαίνουν μέσα στο δικό μου σύστημα, σαν να συνέβαιναν σε εμένα την ίδια. Όταν έφυγε, ήμουν ψυχικά εξαντλημένη (drained). Γύρισα στον δικό μου σύντροφο και, χωρίς λόγο, του μίλησα απότομα. Ένιωθα μια ανεξήγητη ταραχή που με κράτησε ξάγρυπνη όλο το βράδυ.

Για χρόνια, νόμιζα ότι αυτό σημαίνει «είμαι πολύ ευαίσθητη». Πίστευα ότι το να πονάω όταν πονάς, είναι η απόλυτη απόδειξη αγάπης. Έκανα λάθος. Πρόσφατα έμαθα ότι αυτή η κατάσταση έχει όνομα στην ψυχολογία και λέγεται Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία (Empathic Personal Distress).

Τι είναι η Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία;

Είναι ουσιαστικά η αδυναμία να ξεχωρίσεις τον δικό σου πόνο από τον πόνο του άλλου. Αντί να προσφέρεις στήριξη από μια θέση ασφάλειας και ηρεμίας, βυθίζεσαι κι εσύ στην ίδια «μαύρη τρύπα» με τον άνθρωπο που υποφέρει.

Η Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία δεν είναι η υγιής ενσυναίσθηση. Είναι μια κατάσταση συναγερμού. Είναι το άγχος και ο φόβος που ξυπνούν μέσα σου όταν γίνεσαι μάρτυρας της δυσκολίας κάποιου άλλου, σε τέτοιο βαθμό που τελικά παραλύεις ή θέλεις να απομακρυνθείς για να σωθείς.

Το «τραύμα» του Καλού Παιδιού

Ψάχνοντας να βρω γιατί λειτουργώ έτσι, έπεσα πάνω σε μια αλήθεια που πόνεσε λίγο. Οι ειδικοί λένε ότι αυτός ο τύπος ενσυναίσθησης χτίζεται συχνά στην παιδική ηλικία και έχει τις ρίζες του στον φόβο.

Σκέφτηκα τον εαυτό μου μικρή. Ήμουν το παιδί-ραντάρ. Έμπαινα στο σπίτι και σκάναρα αμέσως τη διάθεση της μητέρας μου ή του πατέρα μου. Έπρεπε να ξέρω αν ήταν λυπημένοι ή θυμωμένοι για να προσαρμόσω τη συμπεριφορά μου, να τους φτιάξω το κέφι, να αποφύγω την ένταση. Έμαθα να είμαι «σφουγγάρι» για να επιβιώσω και να είμαι το «καλό παιδί». Αυτός ο μηχανισμός, όμως, με ακολούθησε στην ενηλικίωση.

Η Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία είναι συχνά το κατάλοιπο μιας υπερ-υπεύθυνης παιδικής ηλικίας, όπου νιώθαμε χρέος μας να «σώσουμε» τους γονείς μας από τα συναισθήματά τους.

Το κόστος στις σχέσεις μας

Το πρόβλημα με αυτή την κατάσταση είναι ότι, παρόλο που ξεκινάει από καλή πρόθεση, καταλήγει να δηλητηριάζει τις σχέσεις μας. Όταν βιώνεις Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία, δεν έχεις χώρο για τα δικά σου συναισθήματα. Εξαρτάσαι από τη διάθεση των άλλων για να νιώσεις καλά.

Αν ο σύντροφός μου είναι καλά, είμαι καλά.

Αν εκείνος έχει άγχος, εγώ παθαίνω πανικό.

Αυτό οδηγεί σε αυτό που λέμε «κόπωση συμπόνιας» (compassion fatigue). Φτάνεις σε ένα σημείο που αδιαφορείς, αποσύρεσαι ή θυμώνεις με τον άνθρωπο που έχει το πρόβλημα, απλώς και μόνο επειδή δεν αντέχεις άλλο να κουβαλάς το φορτίο του. Γίνεσαι επικριτική, πιεστική («κάνε αυτό για να λυθεί το θέμα τώρα!») ή κλείνεσαι στο καβούκι σου.

Πώς να σταματήσεις να «πνίγεσαι»

Το ταξίδι της θεραπείας ξεκινάει όταν καταλάβεις τη διαφορά: Μπορώ να νοιάζομαι για σένα, χωρίς να υποφέρω μαζί σου.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου στην περιγραφή της Ενσυναισθητικής Προσωπικής Δυσφορίας, υπάρχουν τρόποι να προστατευτείς:

1. Η στιγμή της Παύσης (Grounding) Την ώρα που νιώθεις την ταραχή να ανεβαίνει καθώς ακούς τον άλλον, κάνε μια παύση. Πάτα τα πόδια σου γερά στο πάτωμα. Πάρε μια βαθιά ανάσα. Θύμισε στο σώμα σου ότι εσύ είσαι εδώ, ασφαλής, και το πρόβλημα είναι εκεί, απέναντι. Δεν είναι δικό σου.

2. Η Ερώτηση-Κλειδί Ρώτα τον εαυτό σου: «Θέλω να βοηθήσω από αγάπη ή από ανάγκη να σταματήσω τη δική μου δυσφορία;». Συχνά τρέχουμε να λύσουμε τα προβλήματα των άλλων, απλώς για να σταματήσουμε να νιώθουμε άβολα εμείς οι ίδιοι.

3. Βάλε το «Εγώ» στην εξίσωση Ξεκίνα να παρατηρείς τα δικά σου όρια. Είσαι ξεχωριστό άτομο. Έχεις δικά σου ενδιαφέροντα, δικές σου αξίες και δικά σου συναισθήματα που δεν εξαρτώνται από κανέναν άλλον. Η αυτογνωσία είναι το καλύτερο φάρμακο.

4. Αυτο-συμπόνια Μην είσαι σκληρή με τον εαυτό σου. Είναι δύσκολο να ξεμάθεις έναν μηχανισμό που έχεις από παιδί. Δείξε καλοσύνη στην ευαισθησία σου, αλλά μάθε της νέους τρόπους να εκφράζεται.

Το συμπέρασμα

Η υγιής ενσυναίσθηση είναι σαν να βλέπεις κάποιον να πνίγεται και να του πετάς σωσίβιο από την στεριά. Η Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία είναι να βουτάς μέσα χωρίς να ξέρεις κολύμπι και να πνίγεστε μαζί.

Σήμερα, μαθαίνω να μένω στη στεριά. Όχι επειδή δεν νοιάζομαι. Αλλά επειδή μόνο αν είμαι εγώ καλά, σταθερή και ήρεμη, μπορώ πραγματικά να βοηθήσω τους ανθρώπους που αγαπώ. Και αυτό είναι, τελικά, η πιο ουσιαστική μορφή αγάπης.

Ξεκίνα να παρατηρείς τα δικά σου όρια. Είσαι ξεχωριστό άτομο. Έχεις δικά σου ενδιαφέροντα, δικές σου αξίες και δικά σου συναισθήματα που δεν εξαρτώνται από κανέναν άλλον. Η αυτογνωσία είναι το καλύτερο φάρμακο.

4. Αυτο-συμπόνια: Μην είσαι σκληρή με τον εαυτό σου. Είναι δύσκολο να ξεμάθεις έναν μηχανισμό που έχεις από παιδί. Δείξε καλοσύνη στην ευαισθησία σου, αλλά μάθε της νέους τρόπους να εκφράζεται.

Να θυμάσαι

Η υγιής ενσυναίσθηση είναι σαν να βλέπεις κάποιον να πνίγεται και να του πετάς σωσίβιο από την στεριά. Η Ενσυναισθητική Προσωπική Δυσφορία είναι να βουτάς μέσα χωρίς να ξέρεις κολύμπι και να πνίγεστε μαζί.

Σήμερα, μαθαίνω να μένω στη στεριά. Όχι επειδή δεν νοιάζομαι. Αλλά επειδή μόνο αν είμαι εγώ καλά, σταθερή και ήρεμη, μπορώ πραγματικά να βοηθήσω τους ανθρώπους που αγαπώ. Και αυτό είναι, τελικά, η πιο ουσιαστική μορφή αγάπης.

Μπορεί να σε ενδιαφέρει:

Μπορεί η θεραπεία να βελτιώσει τη σεξουαλική σου ζωή; Τι λένε οι ειδικοί και πώς νιώθω εγώ